KNJIŽEVNA FANTASTIKA 6 (temat Edgar Alan Po)

Šesti godišnjak „Književne fantastike" donosi impresivan tematski poduhvat posvećen Edgaru Alanu Pou, povodom 210 godina od rođenja i 170 godina od smrti velikana američkog romantizma. Na više od 180 strana, urednici Dragoljub Igrošanac i Mladen Jakovljević okupili su vrhunske domaće i regionalne autore koji iscrpno rasvjetljavaju različite aspekte književne fantastike – od Poovih mračnih tajni do savremenih tokova u japonskoj, poljskoj i frankofonoj fantastici.

Centralni deo zbornika čini temat o Pou, gde tri istaknutа teoretičara nude osvežavajuće interpretacije. Milena Benini razgrće „tajnovite praznine" koje čine srž Poovog pripovjedačkog postupka, pokazujući kako je upravo nedokazano i neopipljivo ono što Poove užase čini večno zastrašujućim. Kroz pažljivu analizu narativnih strategija, Benini otkriva kako Poo svesno gradi tekstualne prostore u kojima se čitalac gubi, gde logika zapada u sumnju a racionalnost postaje nesigurna. Te praznine nisu nedostaci – one su najmoćniji alat, mesta gde se rađa pravi horor. Nađa Bobičić istražuje bogato polje dela „u Poovoj sjenci", mapirајući uticaj koji je ovaj autor imao na generacije pisaca. Njena studija prati kako se Poovi motivi, stilske figure i tematske preokupacije transformišu kod autora različitih epoha, pokazujući da Poo nije samo istorijska figura već živi diskurs. Dejan Ognjanović dopunjuje teorijsku triadu analizom motiva osvete kod Poa, pokazujući kako ovaj motiv nadilazi gotske konvencije. U njegovoj interpretaciji, Poovi osvetnici nisu jednostavni negativci niti pravedni heroji – oni su složene figure čija motivacija izaziva etičku nelagodu.

Prozni segment donosi tri upečatljive priče. Nikola Petrović u „Nosorogu" stvara sugestivnu atmosferu u kojoj stvarnost i fantastika proklizavaju jedna u drugu. Kroz prividno jednostavnu priču o piscu, njegovoj partnerki i slici nosoroga, Petrović gradi naponsku psihološku dramu o kreativnoj impotenciji i nemoći komunikacije. Priča počinje naturalističkim tonom ali postepeno klizi u surealizam, a zatim u pravi horor. Adrijan Sarajlija doprinosi naučnofantastičnim fragmentom „Nebo nad Figisom", pripovešću gusto tkanog narativa koja preispituje granicu između ljudskosti i mašine. Francuski pisac Paskal Malos zaokružuje proznu sekciju pričom „Pravac u maglu", distopijskom vizijom tehnološki režirane surovosti budućnosti, pokazujući kako teme fantastike rezonuju kroz različite književne tradicije.

Sekcija eseja predstavlja pravi teoretski labirint. Dina Hrecak u tekstu „Japanski vrtovi nestvarnog" predstavlja savremene pisce naučne fantastike, horora i magijskog realizma iz Japana – dragocen doprinos koji širi vidik izvan anglosfere. Pokazuje kako se u japanskoj tradiciji fantastično prepliće sa folklorom, kako se savremene tehnološke teme spajaju sa drevnim mitovima. Dejan Ajdačić piše o romanu „Led" Jaceka Dukaja, jednog od najznačajnijih savremenih poljskih pisaca, pokazujući kako „Led" funkcioniše kao alternativna istorija i metafora za istorijske traume. Milena Kaličanin analizira fantastično u Marloovom „Dr Faustu" pozivajući se na Todorova, pokazujući kako drama iz 16. veka anticipira kasniju fantastičnu književnost. Dr Danijela Petković detaljno raščlanjuje prirodu autoriteta u Tolkinovom „Gospodaru prstenova", pokazujući kako je Tolkienov svet prostor etičkih dilema i moralnih lekcija. Dr Srđa Janković donosi neobičan doprinos – imunološko-astrobiološku analizu Velsovog „Rata svetova", spajajući književnu analizu sa ozbiljnim naučnim razmatranjem.

Oto Oltvanji navodi trinaest razloga zašto voli Harlana Elisona, pišući u formi lične esejistike koja pokazuje zašto je Elison i dalje bitan uprkos svom kontroverznom karakteru. Nikola Dragomirović u „Umeću straha" istražuje prožimanje poetika Lavkrafta i Alana Mura u serijalu „Providens", pokazujući kako savremeni autor kritički pristupa kanonskom nasleđu.

Segment o preplitanju filma i književnosti donosi osvrt na prvi srpski horor film – „Darovi moje rođake Marije" Đorđa Kadijevića (tekst Marije Stanojević i Mihajla Vitezovića), analizu romana i serije „Ukleta kuća na brdu" Širli Džekson (Miloš Cvetković), te razmišljanje o adaptaciji Toporovog „Stanara" (Filip Rogović). Ova tri teksta pokazuju kako fantastika živi između medija, kako se značenja transformišu u procesu adaptacije.

Izdanje zaokružuju opširni prikazi nedavno objavljenih knjiga – od „Prodora božanskog" Filipa K. Dika i „Proročanstva Korota" Gorana Skrobonje, preko „Black Light" Miomira Petrovića i Toporovog „Stanara", do zbirke novela Ilije Bakića i studije Marije Kleut o vampirima u Srbiji XVIII veka. Intervju sa Miomirom Petrovićem o distopiji kao literarnom upozorenju dodatno obogaćuje ovaj raznovrstan mozaik.

„Književna fantastika 6" nije samo tematski zbornik o Pou – to je ambiciozna panorama savremenog stanja fantastične književnosti na našim prostorima i šire. Urednici su uspeli da stvore živ, intelektualno podsticajan prostor u kojem se susreću teorija i praksa, domaće i strano, kanonsko i savremeno. Zbornik pokazuje da je domaća fantastična književnost u odličnom stanju – ima autore koji pišu zanimljive priče, ima kritičare koji ih pažljivo čitaju, ima institucije koje podržavaju žanr. Obavezno štivo za sve zaljubljenike u „začudno i čudesno", ali i za one koji tek žele da otkriju zašto su Poove „tajnovite praznine" i dalje tako zastrašujuće inspirativne.