Gozba ili O ljubavi

Platonovo remek-delo „Gozba ili O ljubavi" istražuje prirodu ljubavi kroz dramski dijalog smešten na svetkovinu u antinskoj Atini. Kulturna elita iznosi pohvale Erotu iz različitih perspektiva – od mita o rasečenim prvobitnim bićima do medicinskog shvatanja ljubavi kao kosmičkog principa. Vrhunac je Sokratova beseda o „stepeništu ljubavi" – postepenom usponu od čulne privlačnosti ka konačnoj viziji apsolutne Lepote. Pijani Alkibijad potom slavi samog Sokrata kao ovaploćenje Erota-filozofa. Platon uspostavlja ljubav kao dinamičku snagu duhovnog uzlaženja, ne čistu čulnost. Delo koje je obeležilo zapadnu kulturu i koje i danas vraća ljubavi njenu transcendentnu dimenziju.

Cena: 599,00 RSD ~~799,00~~ ušteda: 200,00 RSD (-25%)

Cene su u dinarima sa uračunatim PDV-om.

„Gozba ili O ljubavi" predstavlja jedno od najznačajnijih Platonovih dela, književno i filosofsko remek-delo koje kroz dramski dijalog istražuje prirodu Erota – boga ljubavi – i ljubavi kao fundamentalne ljudske težnje. Ovaj dijalog, smešten u 416. godinu pre nove ere, prikazuje svetkovinu u domu tragičara Agatona, koji slavi pobedu na dramskom nadmetanju. Platon majstorski spaja dijalektičku oštroumnost, pesničku maštu i mističarsku dubinu kako bi otkrio najviše istine o ljubavi, lepoti i filozofskom uspinjanju duše.

Struktura dela je vešto komponovana: Apolodor, Sokratov odani pratilac, prenosi priču o gozbenom večeru kod Agatona. Gosti – istorijske ličnosti atinske kulturne elite – odlučuju da svako iznese pohvalu Erotu. Svaka beseda odražava karakter govornika i nudi različitu perspektivu na ljubav, stvarajući polifoniju glasova koji se međusobno dopunjuju i nadgrađuju.

Fedar otvara slavopoj ističući Erota kao najstarijeg boga koji čoveka podstiče na moralna dela i herojsko požrtvovanje. Pausanija razlikuje dva Erota – običnog (telesnog) i nebeskog (duhovnog), postavljajući etički kodeks koji naglašava ljubav usmerenu ka vrlini. Lekar Eriksimah proširuje koncept Erota na kosmičke dimenzije, videći ga kao načelo harmonije suprotnosti u prirodi, medicini i umetnosti. Aristofanov govor predstavlja genijalan mit o prvobitnim ljudima – okruglim bićima koja je Zevs rasekao na pola, zbog čega svaka polovica čezne za svojom izgubljenom celinom. Tragički pesnik Agaton slavi Erota kao najmlađeg, najlepšeg i najvrlijeg boga koji ljudima donosi sve kulturne plodove.

Pravi vrhunac dijaloga je Sokratova beseda – reprodukcija razgovora sa Diotimom, mudrom sveštenicom iz Mantineje. Sokrat pokazuje kako Erot mora biti ljubav prema nečemu što mu nedostaje, te stoga ne može biti ni lep ni dobar ako žudi za lepotom i dobrotom. Erot je demon, posrednik između smrtnog i besmrtnog, sin Porosa i Penije – večiti tragalac, filosof koji stoji između mudrosti i neznanja. Ova slika Erota kao filozofa ključna je za Platonovo shvatanje filozofije kao ljubavi prema znanju, ne kao posedovanja već kao puta.

Diotima potom otkriva „tajne ljubavi" kao inicijaciju u misterije: ljubav je stvaralačka težnja koja počinje u sferi čulnog ali se postepeno uzdiže. Najuzbudljiviji deo je opis „stepeništa ljubavi" – postepenog uspona ka najvišoj lepoti. Putanja počinje sa ljubavlju prema jednom lepom telu, napreduje ka svim lepim telima, zatim ka lepoti duša, lepoti poslova i institucija, lepoti nauka i znanja, da bi na kraju dostigla iznenadnu viziju same Lepote – večne, nepromenljive, apsolutne Ideje lepote. Ovo „najedared" sagledavanje pralepote predstavlja mistički doživljaj koji filozofa transformiše.

Dramatični preokret dolazi sa pijanim upadom Alkibijada, blistavog političara i Sokratovog nekadašnjeg ljubimca. Umesto da slavi Erota, Alkibijad slavi samog Sokrata kao ovaploćenje Erota-demona. Opisuje ga kroz paradokse: spoljašnje ružan kao silen ili satir, ali iznutra pun božanskih kipova; ironičan zavodnik koji se pretvara da ne zna, ali poseduje nadljudsku mudrost; ljubavnik koji ostaje nedostupan; vojnik koji izdrži nečuvene napore. Alkibijad priča kako je pokušao zavesti Sokrata nudeći mu svoje mladićko telo, ali Sokrat je ostao potpuno ravnodušan, otporan na fizičku lepotu. Ova scena daje dramsku težinu celom dijalogu, pokazujući da filozofija nije samo apstraktna teorija već egzistencijalni izaziv koji uznemiruje i preobražava.

Platon ovim delom postavlja temelje svog učenja o Idejama i filozofskom životu. Ljubav nije čista čulnost niti samo platonska naklonost u banalnom smislu, već dinamička snaga koja dušu može uzdići od pojedinačnog ka opštem, od promenljivog ka večnom. Filozof je pravi erotik – onaj koga ljubav prema lepoti i istini vodi kroz stepenasti uspon saznanja. Filozofija nije hladna intelektualna aktivnost već strastveno traganje vođeno eros-om.

Stilski, „Gozba" je Platonovo najveće umetničko ostvarenje. Svaki govornik ima prepoznatljiv stil, a Platon pokazuje virtuoznost u dramskoj karakterizaciji koja nadmašuje mnoge dramske pisce. Filozofski, delo uspostavlja vertikalnu hijerarhiju vrednosti koja će obeležiti zapadnu metafiziku: od materije ka duhu, od prividnog ka stvarnom, od prolaznog ka večnom.

Uticaj „Gozbe" na evropsku kulturu je nemerljiv. Koncept platonske ljubavi obeležio je hrišćansko, renesansno i romantičarsko razumevanje ljubavi. Ideja stepeništa ljubavi pojavila se u mistici, poeziji i filozofiji – od Dantea u „Božanstvenoj komediji" do renesansnih neoplatonika. „Gozba" ostaje relevantna jer postavlja večna pitanja o prirodi ljudske žudnje, vezi između lepote i istine, ljubavi i stvaralaštva. U doba kada je ljubav često reducirana na biološki nagon ili sentimentalnu emociju, Platonova vizija ljubavi kao duhovnog uspona i filozofskog poziva predstavlja radikalnu alternativu koja vraća ljubavi njenu transcendentnu dimenziju.

ISBN: 9788660363352
Broj strana: 142
Pismo: latinica
Povez: Mek
Format: 20x14
Godina izdanja: 2024

Platon

Platon (427–347. p.n.e.) je rođen u jednoj od najuglednijih atinskih porodica. Njegovo pravo ime bilo je Aristokle, dok je "Platon" nadimak koji je verovatno dobio zbog širokih ramena, visokog čela, ili opširnog stila pisanja. Rođen je u aristokratskoj porodici – otac Ariston vodio je poreklo od atinskog kralja Kodra, a majka Periktiona bila je u srodstvu sa čuvenim zakonodavcem Solonom. Ovakvo poreklo značajno je uticalo na njegovo kasnije političko mišljenje i kritiku demokratije.

Kao pripadnik najviše atinske klase, dobio je najbolje moguće obrazovanje, koje je uključivalo gimnastiku, muziku, pisanje i čitanje klasičnih pesnika. Posebno se isticao u rvanju, a prema nekim izvorima čak se takmičio na Istmijskim igrama. U mladosti je pisao poeziju i tragedije, ali je navodno spalio sve svoje rane pesničke radove nakon što je, oko 407. godine p.n.e, upoznao Sokrata. Ovaj susret predstavlja prekretnicu u njegovom životu - kao dvadesetogodišnjak, postao je jedan od najodanijih Sokratovih učenika i sledbenika njegovog filozofskog metoda. Osam godina je proveo učeći od Sokrata, sve do njegove smrti 399. godine p.n.e. Sokratovo pogubljenje, koje je Platon doživeo kao trijumf nepravde nad filozofijom, fundamentalno je oblikovalo njegov pogled na politiku i društvo.

Nakon učiteljevog pogubljenja, Platon napušta Atinu i započinje dvanaestogodišnji period putovanja tokom kojeg je posetio Egipat, gde se upoznao sa drevnom egipatskom mudrošću i matematikom, zatim Kirenu u severnoj Africi, i južnu Italiju gde se susreo sa pitagorejcima čije su matematičke i mistične doktrine značajno uticale na njegovu filozofiju. Na Siciliji je pokušao da svoje političke ideje sprovede u praksu, savetujući tiranina Dionizija I i kasnije njegovog sina Dionizija II. Oba pokušaja su se završila neuspehom – prvi put je bio proteran, a drugi put čak prodat u roblje, iz čega su ga izbavili prijatelji.

Po povratku u Atinu oko 387. godine p.n.e, osnovao je svoju školu – Akademiju, koja se smatra prvim univerzitetom u zapadnom svetu. Smeštena u maslinovom gaju posvećenom mitskom heroju Akademu, škola je postala centar intelektualnog života antičke Grčke. U njoj su se izučavale matematika, astronomija, prirodne nauke, dijalektika i filozofija. Prema legendi, nad ulazom je stajao natpis Neka ne ulazi ko ne zna geometriju. Među njegovim najpoznatijim učenicima bio je Aristotel, koji je proveo dvadeset godina u Akademiji.

Tokom života napisao je oko 36 dijaloga koji predstavljaju vrhunac grčke proze i filozofske misli. U ranim dijalozima uglavnom se bavio etičkim pitanjima, reprodukujući Sokratov metod istraživanja moralnih pojmova. U zrelom periodu razvio je vlastitu metafiziku, epistemologiju i političku filozofiju. Njegova teorija ideja, najdetaljnije izložena u Državi, Fedonu i Fedru, tvrdi da postoje dva sveta: svet čulnih pojava koji opažamo i svet večnih, nepromenljivih ideja koji možemo spoznati samo umom. U Državi je razvio viziju idealne države kojom upravljaju filozofi-vladari, dok u Gozbi, kroz niz govora o prirodi ljubavi, demonstrira vrhunac svog literarnog umeća. U kasnijim dijalozima poput Parmenida, Sofista i Timaja više se bavio logičkim i ontološkim problemima.

Platon je umro 347. godine p.n.e. u Atini, u 80. godini života. Njegov uticaj na razvoj zapadne misli teško je preceniti. Neoplatonisti su razvili mistički aspekt njegovog učenja, rani hrišćanski mislioci, posebno Avgustin, koristili su platonističke ideje da artikulišu hrišćansku teologiju, a njegovo učenje o matematičkim strukturama kao temelju stvarnosti uticalo je na razvoj moderne nauke. Akademija je nastavila da radi sve do 529. godine nove ere, kada ju je zatvorio vizantijski car Justinijan. Ipak, model univerzitetskog obrazovanja koji je Platon postavio, kao i njegova filozofska misao, živi su i danas – proučavaju se na univerzitetima širom sveta, a njegove ideje o pravdi, istini, lepoti i dobru i dalje inspirišu nove generacije mislilaca.

Ocena:

Naslov

Ime

Tekst komentara